موسیقی سنتی

مایه دشتی

دشتی یکی از متعلقات بسیار زیبای شور است که نت شاهد آن درجه پنجم شور است و توقف آن روی درجه سوم شور میباشد که سپس بشور فرود میاید . در آواز دشتی هم درجه پنجم شور نت متغیر است یعنی گاه بحالت اصلیست و گاه یک ربع پرده پایین میاید و همین تفییر جزئی حالت خاصی به آواز دشتی میدهد که بسیار دلپسند است .

گوشه های دستگاه دشتی مانند غم انگیز ، چوپانی و گیلکی هیچکدام اختلافی با دشتی ندارد . فقط گوشه هائیست با حالات مختلف که همه در همان پرده دشتی میباشد .

دشتی یکی از زیباتریین متعطقات شور است . در میان اغلب ملل ، اهالی دشتهای خرم و نقاط خوش اب و هوا آهنگهایی مخصوص خود دارند که بنابر احتیاج طبیعی مطابق ذوق جبلی انها بوجود امده است . آواز دشتی را هم میتوان آواز چوپانی ایران نامید .شاید اصل ان از ناحیه دشتی و دشتستانی بوده ولی هم اکنون حتی در شمال ایران هم بسیار رایج است . مردم گیلان نوعی دشتی را بآواز گیلک بسیار زیبا میخوانند.

آواز دشتی معرف زندگی ساده صحرانشینی و احساسات طبیعی مردم خانه بدوش و چوپانهاست . هر چند آوازیست غم انگیز ولی سادگی و بی آلایشی و عدم تکلف هم لطف و زیبائی و رئنایی خاصی بآن بخشیده است . گویی آواز دشتی از حنجره ای بیرون میاید که صاحب آن از مکر و حیله و تزویر آگاه نیست . عشقش پاک و بی غل و غش است . این آواز از مناظر گوناگون و زیبائیهای طبیعت سخن ها دارد . چوپانیست که با گوسفندان خود گفتگو میکند . خلاصه نمونه ایست از زندگی ساده و بی آلایش ، یعنی همان زندگانی بی تکلفی صحرانشینی و چوپانی که اگرچه علم و صنعت را میان آن مردم راهی نباشد ولی اخلاق پاک و احساسات ساده طبیعی بر آنها حکمفرماست . در هر حال نغمه دشتی یادگاریست از گذشته های غم انگیز و حوادث و انقلاباتی که از دیر باز درین سرزمین پیش آمده است . چنان حالتی دارد که هر مستمع صاحب ذوق را مفتون و مجذوب میکند و گذشته ها را چه تلخ و چه شیرین در خاطر تجدید مینماید و دلها را میرباید و با اینکه غم انگیز است افسردگی ها را از بین میبرد و شنونده را خوش و خرم میسازد .

اصولا این نکته را باید در نظر داشت : اینکه میگویند فلان آواز غم انگیز و فلان نغمه شادی بخش است یک قاعده کلی نمیبشد هر آهنگ را بنا بوضع خاصی بنوازند کیفیت بخصوص پیدا میکند و بطور کلی غم و شادی مربوط بوزن آهنگ هم میباشد چنانکه میتوان در پرده دشتی با وزنهای تندتر نغمات شاد بخشی بوجود آورد یا در آواز ماهور با وزنهای سنگین نغمه های غم انگیز ساخت و این مطلب عملا در آهنگهایی که ساخته شده بخوبی باثبات رسیده است .

در اینجا چند آهنگی که در مایه دشتی است تقدیمتان میگردد.

(2) golpa.jpg